نظرات دوستان

مهرداد عارفانی

مهرانفر عزیز و نازنین
این دو وطنه شدن و جدایی زمانی و مکانی درد بی درمانی ست که استخوان می شکند , انچه در ایران و در شما می گذرد بسیار ارزشمند است .. من تقریبن تمامی نظرات دوستان را خواندم و از زوایای مختلف به آن نگاه کردم .
با توجه به این که هیچ یک از ما تخصص در امر زبان شناسی نداریم و آنچه می دانیم نهایتن از سوسور و بارت و غیره است و مکانیک تحلیل مان به لحاظ اینکه زبان فارسی زبان بسیار محجور ی ست در سطح جهان و بسیار غریب وام گرفته از نظریات کسانی ست که بیشتر در سطح ادبیات فرانسه زبان تخضض داشته اند و گستردگی و غنای زبان فرانسه در این امر بسیار اهمیت داشته بخش ناچیزی از آن برای ما باقی می ماند که آن بخش در واقع زبان شناسی همگانی ست یعنی بخشی که محدودهی ملی و وطنی ندارد و در تمامی زبانها قابل فهم و درک است.
آنچه باقی می ماند این کهمی باید نگاه تخصصی به مثابه ی زبان شناس حرفه ای را رها و در بخش مربوط به خودمان که به ان اشراف اشراقی داریم به اضافه ی کمی اطلاعات حاصل از برخورد اندیشه ها یعنی زبان شاعرانه بپردازیم. حال برویم به سراغ این سوال که عینیت و ذهنیت و دعوت عینیت به انتزاع.آن چه در توان ذهنیت شاعرانه ی بر می آید این که در جهان شعر ما عینیت را به انتزاع فرا نمی خوانیم و سعی هم بر تلفیق آن نداریم بل با دو جهان مجاز مرسل و استعاره روبرو هستیم یعنی مجاز مرسل یا همجواری اشیاء و پدیده ها بگذار ساده تر کنیم صحبتمان ما را یا اصلن از واژه هایی استفاده کنیم که راحت تر باشه ... خوب مهران فر عزیز حالا تازه نشستیم پای صحبت . و تا حسنی یک چایی دم کنه من برم سراغ این هیولا یا مجاز مرسل , همجواری اشیاء و پدیده ها یعنی چه ؟ یعنی اینکه دلالت مستقیم روی شیء هست یا به عبارتی خود شیء بدون واسطه در جریان هست بگذار مثالی بزنم تا روشن تر بشه .. در سینما ما با هنری مجاز مرسلی روبرو هستیم چرا ؟ چون در سینما دوربین روی شیء واقعی زوم می کنه و اشیاء همجوار هستن ولی در تئاتر شما دکور جنگل را داری و خود جنگل نیست یعنی چیزی را شبیه چیزی دیگر که به این صورت تئاتر جزء هنر های استعاری است حال از آن عینیتی که صحبت شد در اول اشکال گوناگونی می توان رویت کرد یا به عبارتی می توان دستچین کرد ...آن چه به من و دیگر دوستان در این مبحث مربوط است بخش مجاز مرسل شاعرانه است که در عین عینیت داشتن با اتفاقی که در کل ساختار می افته و آن را پرتاب می کنه به جهان دوم بدون استعار ه و یا بهتر است بگویم با حداقل استعاره به معنای قدیمی اش در افق متن شعری یا در خطوط افقی می تواند خودش را به استعار ه ای بلند تبدیل کند.. یعنی از همجواری اشیاء و پدید ها استفاده و اتفاق افتاده در مناسبات درون متنی انرژی پرتاب متن را به یک استعار ه ی ناگهانی داشته باشد.. نمونه شعر های شیمبروسکا و دیگر آثاری که دوستان بهتر از من می دانند و از بر هستند.بنا بر این در اینجا عینیت میل به دعوت شدن در انتزاع را ندارد و اصلن چیزی انتزاعی وجود ندارد آن چه من می بینم همین هست که هست شما می گویید انتزاع هست به من ربطی ندارد من حقیقت را اینطور می بینم .جهان من این طور تعریف شده برای من و درست در همین کنش و واکنش هست که تفاوت بین هنر و صنعت مشخص خواهد شد و گمان می کنم مبحث عینیت و انتزاع مربوط به صنعت باشه..من تا همین مقدار کفایت می کنم که ادامه آن را به کمک مهرانفر عزیز حتمن جلو خواهیم رفت...و این محورها را در نظر دارم در راستای همین بحث باز کنم
دو بنی بودن زبان شعر و ارتباط مجاز مرسل و استعاره و گرایشات عینی و ذهنی
ساختار ذهنی و فرم عینی
ساختار عینی و فرم ذهنی
ساختار ذهنی و فرم ذهنی
ساختار عینی و فرم عینی به اضافه ی اتفاق افتاده در اثر و کارکرد ذهنی جدید
غنای کار کرد ذهنی در دل متنی عینیت گرا
غنای آشنا زدایی در متنی یکه عینی
جهان دوم یا هستی دوم چیست؟ ارتباط زبان عینی پس از گسست و حفظ سنت یعنی ریشه داشتن در بن معنایی پیش از گسست و زدندگی دوبار ه ی معنا
ممنونم مهرانفر عزیز و این سیاهکل خودمانیم همیشه آتش بیار معرکه بود....این زبان درب و داغانی هم که اینجا خرج کردم حاصل 10 سال دربدری در غربت بود ... منتظر شما هستم .

بندتو کروچه می گويد:
زبان ديگر يک علامت نيست بلکه افاده معنا می کند  معنايی مستقل که در خطی مستقيم  حرکت می کند و حامی پيامی مشخص برای گيرنده استپيام در حوزه پراتيک هدفی است يکسر برای ايجاد ارتباط   و در مسير مستقيم خود به دو صورت متفاوت حرکت می کند الف..   شيوه گفتاری  ب.. شيوه نوشتاری    شيوه های گفتاری همواره با شکست آوايی وازگان و عدول  از قوانين سخت و خشک زبان همراه است و به دليل اينکه تعداد توده سخنگو از تعداد متون ادبی  همواره  بيشتر است سبب فرسايش تدريجی زبان و گرايش دادن  آن به  سمت  و  سويی  متمايل  با  شيوه گفتاری زبان می شود ٫ از  سويی زبان در برابر چنين تعارضی از خود  مقا ومت  نشان  می دهد و به  دليل  قانونمند  بودن و فاخر بودن دشوار می شود . اشکال مختلف گفتاری در سطوح  گوناگون جامعه تبعيت  از نظا م های  قشری  می نما يد٫   مانند شيوه های  گفتاری فرهنگيان و يا اساتيد دانشگاهی و شيوه های گفتاری تجار و کارگران در   يک کارخانه   ٫بازرگانان ٫راننده های  ٫ رفتگرها و غيره که در مکالمه اين افراد با يکديگر  ٫شيوه های گفتاری  بسته به سطح  قشر سعی  در حفا ظت محدوده های کلامی   خويش دارند    و عدول    از اين محدوده  در آن قشر   سبب آشنا زدايی در نحوه کلام می شود ٫در صورتی که در محدوده خود بسیار عادی و روزمره است ٫ مثلا ايراد شيوه های گفتاری فردی از طبقات پايين جامعه  به  لحاظ  گفتاری ما بين اديبان يک جامعه بسيار  شا خص  است  و  همينطور  بر  عکس  ميزان آشنازدايی  افرادآکادميک بودن زبان و جنبه تدريسی آن در برابر گفتار که به طورفرا زبان آموخته می شود در فراگيری زبان دوم  خود را به وضوح   نشان می دهد ٫ چرا  که در   فرا گيری   زبان  دوم   شيوه های  گفتاری  به صورت فرازبان  فراگرفته  نمی شوند  بل  به  صورت تدريسی و آکادميک آموخته می شود  ٫ شيوه های  گفتاری و نوشتاری  بسته  به  نوع  پيام و  جنبه  کاربردی  آن ٫  خود  از قانونمنديهای  سلطه   پيروی   می کند ٫ به  عنوان   مثال  در يک  آگهی تبليغاتی ٫ هر چند پيام به شکلی زيبا  عرضه می شود اما به دليل اينکه  پيام  سرانجام مشخصی دارد و    شبکه تاويل مخاطب  را  در  پرانتز  بسته ای  قرار  می دهد و  او  را مجاب می کند           سلطه با   شکل  زيبايی  شناختی    آگهی    تبليغاتی نيست ٫ بلکه سلطه با ماده تعيين کننده پيام يا شی مورد نظر         که  پيام به منظور عرضه    آن شی  به  کار  گرفته  شده  است می باشد و شگرد های به کار گرفته  شده   در   آگهی   تبليغاتی        صرفا  جنبه   پيام رسانی  داشته   و د ر   حوزه  پراتيک   هدفمند       می باشند .       کنش زيبايی در نحوه تبليغ سلطه گر نيست بلکه وسيله ايست       برای رساندن پيام به هدف ٫ و به  همين دليل   با  توجه  کنش      زيبايی در شگرد تبليغ ارزشهای زيبايی شناختی خود را در زبان       با توجه به عرضه شيئی متکامل تر از شيئ قبلی از کف ميدهد همينگونه است  جنبه های ديگر پيام مانند  اخبار ٫      گفتگوهای روزانه ٫ مقاله ٫ و ديگر اشکال نوشتاری و کلامی که  در کليت   خود دارای يک روساخت و يک ژرف ساخت می باشند پايين    جامعه به  لحاظ گفتاری  افزون تر   از اديبان جامعه می باشد.٫ روساخت در حوزه  ٫آواها٫واک ها٫واج ها٫ و  ژرف ساخت در حوزه معنا که   دلالت بر يک معنا می کند ٫ اين دلالت  معنايی ٫ گا ها   از صور    بيان نيز پيروی می کنند ٫  مانند  اشکال کنايه    و مجاز مرسل و     تشبيه که  صورت های    مختلف در سطوح جغرافيايی  دارند.  شيوه های شيوه های    گفتاری و  نوشتاری در  ماهيت  خود يک    بنی و دلالت   بر واقعيت موجود دارند (هستی اول )  منطبق با   فيزيک و طبيعت اشياء ٫ سلطه در هر يک از اين پيام ها بسته به ما هيت مادی پيام تفاوت دارد .  اثر ادبی يکسر جدا  از تمامی اشکال فوق است و از نظام های  ضد نظم تبعيت می کند٫ضد نظمی که در ماهيت خود  ارتباط  خود را با سنت حفظ کرده و سپس درک می گردد ٫چه اگر ضد نظم در پروسه حرکت خود     از هستی اول که سخت نظام مند  و وفادار است دور افتد کارکرد ذهنی اثر سلطه گر شده و اعمال نفوذ  می کند  و ذهنی بودن  بيش از حد اثر در مکالمه  بدون   پرانتز در شبکه های تاويل دچار سردرگمی و عدم توانايی  دريافتن شکلی برخاسته از نظمی که ضد نظم  است  و قوانين خود را دارد می شود . هستی دوم سخت شکننده است .هستی دوم  در مکالمه ای  ديگرگونه با جهان هستی می يابد و دو بنی است  يعنی دارای دو روساخت و دو  ژرف ساخت می باشد روساخت اوليه  در  حوزه آواها ٫واج ها ٫واک ها ٫اصوات ٫که در      محور همنشينی و دلالت بر فعل و اسم و قيد و غيره ٬وسيله حمل معنا می باشند و دوم ژرف  ساخت  اوليه   که  حوزه معنا    است ٫معنايی که دلالت می کند بر واقعيت اول يا سنت.....د لالت اول ٫زمينه را مشخص می کند  ٫کد ها ٫رمزها  ٫وتماس    را برقرار می کند و اينکه اصوات بدون دلالت معنايی در محور     همنشينی کنار  يکديگر   قرار داده   نمی شوند  ٫ بل از قوانين سنت پيروی می کند  و دارای  نظامی همگانی در يک زبان می باشد ٫حال بسته به جنبه های اثر عرضه شده می توان قدرت اثر را در راگردان به زبانی ديگر رامورد بررسی قرار  داد و  موفقيت يا  عدم  موفقيت   آن  را   در   اين  واگردانی  سنجيد  نظامی منطبق با فيزيک اشياء و طبيعت موجود .  کنش دوم در هستی دوم  روساخت  ثانويه  و ژرف ساخت     ثانويه می باشد ٫عدول از نظم ..ضد نظمی برخاسته از نظم   .........اينجاست که  واک ها  ٫واج ها  ٫ اصوات   علاوه بر اينکه در محور همنشينی  وسيله  حمل  معنا  می با شند  اما  از معنای اصلی خود جدا شده و صرفا ارتباط خود  را با  سنت  حفظ می کنند و کلمات نوشته  بر  سپيدی کاغذ  ديگر نشانه های زبانی و دال های نشسته در محور همنشينی نيستند بل خود مدلولند و در حوزه ژرف ساخت  معنای دوم پيام را در حوزه عمل هدفی  يکسر  در  خود  می کند و  صرفا  شبکه  تاويل ها را می گشايد و سلطه با زيبايی است آن چه  حايز اهميت است رو ساخت  دوم و ژرف ساخت دوم در اثر ادبی است ٫گاها ميان رو ساخت دوم و  ژرف ساخت دوم بدليل ماهيت ضد نظمی ان بحران ايجاد می شود ٫به جرئت می توانم بگويم  ما بين روساخت و ژرف ساخت فاصله ای که به وجود آمده ارتباط با سنت را قطع می کند.  جنبه نمايشی  کلام  و آرايش  عناصر  روساختی سعی  در پنهان نمودن فقر معنايی ژرف ساخت دارند که يکسر گسسته است و در محور همنشينی استفاده از ترکيبات استعاری پيچيده فقر ضد نظم ساختاری را پوشش نمی دهد

احمد موسوی

به دوست خوبم باران سپید عزیز!
خوبم از عرصه دیالکتیک عینیت و انتزاع گفتی. گفته تو چند سوال برایم به وجود آورد. با حواشی نویسی (البته نه چندان بی ربط) این سوالات را نیز مطرح می کنم و منتظرم تا جای امکان به آن ها پاسخ دهی!
ابتدا این که من چیزی که در این مباحث خالی دیدم اینکه عینیت و انتزاع توسط تعاریف و نظریات مختلف نشان داده نشده بود که دوستان می توانند با این نوشته به این سوال که عینیت و ذهنیت چیست پاسخ گو باشند.
دوست خوبم باران سپید!
از قرن پنجم تا پانزدهم از دیالکتیک به معنای منطق استفاده شده. دیالکتیک در سال 430 میلادی توسط ماتیانوس کاپلا و کاسیدور به نام و عنوان لاتین «دیالکتیکا» مطرح می شود. در قرن هفتم منطق مشهور این قرن یعنی منطق آبلارد به عنوان دیالکتیکا عرضه شده. در واقعدر تاریخ اندیشه و عمل بشر و در تلاش هایی که علم منطق انجام داده بار ها و بار ها به کلمه و اندیشه دیالکتیکی بر می خوریم. اما برخی معتقد هستند که اولین تلاش جدی برای سیستماتیک کردن دیالکتیک به عنوان یک منطق را هگل انجام داده است. (عیسا صفا، دیالکتیک مدرن) هگل اشکال دیگر منطق مانند منطق صوری و اسپکولاتیو را قبول دارد اما آن ها را ناقص م یداند. تعریف هگل ار منطق علم تفکر خالص است. حالا اگر این گفته ها را بپذیریم و دیالکتیک را یک کوشش منطقی بمانیم با توجه به تعریف هگل از منطق، به نظر تو این تفکر خالص در عینیت جا دارد یا ذهنیت؟ یا این عینیت در این تفکر خالص جا دارد و یا ذهنیت؟ این سوال اولی بود که برایم پیش آمد.

ابوالفضل حسنی

من هم فکر می کنم تا ما درک درستی (عملی و تجربی) از مجاز ها و استعارات ،یا به عبارتی از" رویه های چند پهلو ساز متن" نداشته باشیم نمی توانیم به نتیجه ی جالب توجه ای در ارتباط با عینیت و مناسبتهای به ان و همچنین ذهنیت و مناسبتهای مربوط به ان و یا کشف مناسبتهایی که بین این دو جریان وجود داردنایل ایم....

محمد مراد

درود جناب عرفانی - متاسفم از اینکه فاقد وبلاگ هستم تا آدرس آنرا تقدیم کنم .
آدرس ایمیل هم تقدیم شد ، میماند نام بنده که حقیقی ست، تازه اگر هم مستعار باشد چه تاثیری دارد ، شما فرض بفرمایید بنده انسان بی شناسنامه ای هستم ، هویت من همین واژه گان و عباراتیست که انرا تبدیل به امواج و بشما تقدیم میکنم ،
بنابراین باور بفرمایید نه چادری! در کار است و نه نقابی! کلام من هم کاملا عریان است و اساسا در یک بحث و مجادله ی فرهنگی یا علمی...در اینتر نت، که هدف آن تضارب اندیشه و آموختن است ، سخن از هویت آدمها یک بحث کاملا انحرافیست ،
بهر حال بنده در حال آموختن از شما و دیگر دوستان هستم و البته ادب را سعی میکنم از لقمان ! بیاموزم.
دماغت را پاک کن / صورتت را بشور / برویم بازی در کوچه باغ بالا/

شعر زیباییست خصوصا فرود آن تامل برانگیز:

که حالا نصفی از من می پلنگ د در بروکسل

با درود و احترام

بهزاد خواجات

من گمان می کنم که عینیت و ذهنیت و برداشت منفرد ( و نه کتابچه ای ) از این دو مقوله باید در موقعیت شاعر و منتقد به طور مجزا بررسی و تعریف شود . بدیهی است که در این بررسی انسان و ابعاد روان شناختی مسئله بسیار حائز توجه خواهد بود . چه کسی می تواند به اطمینان بگوید که چه چیز عینیت است و چه چیز ذهنیت ؟ شاعر با ابزاری به جست و جوی معنا در زندگی می پردازد که خود ذهنی است ( زبان ) و به واسطه ی شکل استعاری اش با خود عینیت های زندگی فاصله پیدا می کند . اما اگر منظور مفهوم اصطلاحی این مفاهیم باشد که بزرگان هم درباره اش گفته اند و شما گوشزد کرده اید من گمان می کنم که در شعر عینیت محملی برای بیان ذهنیت است و آن جا که شعر به ذهنیت میل می کند یا امکان قرینه سازی در اختیار نبوده و یا این که شاعر نتوانسته از پس اش بر بیاید . از سوی دیگر گاه پیش می آید که اصولن فکر درون شعر آن چنان تو در تو و مبهم است که عینیت بخشیدن به آن به طور کامل ممکن نیست و اصلن شان نزول آن شعر یا عبارت در ذهنی بودن و ذهنی ماندن آن است . مثلن من در جایی گفته ام :
نی گشت یک روح / در فواصل کن فیکن
من هرگز حاضر نیستم این عبارت را به عینیت بیش تری برسانم .
اما به هر حال شعر امروز در این یک - دو دهه مهم ترین میراث نیما یعنی میل به عینیت را در ظرفیت هایی جدید آزموده است و این عینیت گرایی به نوعی " خروج از کلان اندیشه ها " را پیش چشم می آورد و تلاش شاعر برای رویارویی با خود زندگی اش . این کیفیت بر آن است که از روی زندگی به داخل آن سوق کند و این فرایندی است اگر شاعر به درونه ای ستبر مجهز نباشد شعری بزرگ و ماندگار خلق نخواهد شد .

محمد مراد

بادرود به شاعر گرانقدر وهم استانی فرهیخته ام جناب خواجات
لازم دانستم در خصوص بخشی از نظر حضرتعالی توضیح مختصری بدهم ، ابتدای بحث شما مبنی بر بررسی دو مقوله یاد شده بطور منفرد و با توجه به موقعیت شاعریا منتقد ، یک بحث درست و قابل دفاعیست اما بخش دیگر بحث یعنی ذهنی بودن و ذهنی ماندن یک عبارت یا اثر ،مانند مثالی که از شعر خودتان آورده اید،گاهی بستگی به اراده ی شاعر دارد، همانگونه که شما فرمودید: حاضر نیستم این عبارت را به عینیت بیشتری برسانم ، پس ممکن است احتمال رسیدن به عینیت بیشتر وجود داشته باشد و تنها خواست و اراده ی شما مانع رسیدن به عینیت است ، حال در این مقوله سئوال و نکته بر سر همین است که ذهنیت همیشه میتواند در حیطه ی ارده ی ما باشد یا نه؟؟ ...بنده در جایی سروده ام : برگی افتاد / بدهان گوسفند/ کبکی مرثیه خواند / برسایه /که غریبانه رفت / به هزار لای غریب/
در اینجا سایه یک عینیت حقیقیست که از حائل شدن جسم یا شیئی عینی بین منبع نور و جسم یا شیئ دیگر حاصل میشود اما سفر سایه (برگ) به هزار لای گوسفند ،ذهنیت مجازیست که چه بخواهیم وچه نخواهیم ، نمیتوانیم آنرا به عینیت بیشتری برسانیم ، بنابراین عینیت و انتزاع(در شعر) علاوه بر تنیدگی ناگزیرشان ، گاهی آنچنان با یکدیگر فاصله دارند که آشتی آنان فقط در ذهن میسر میشود یعنی تسلسلی دیگر ، لبخند بر لبان تو وتو برلبان جنوب ، پایدار

مهرداد عارفانی

من تنها نکته ای که به نظرم ضروری رسید تا به آن بپردازم مقوله ی گرایش مجاز مرسل به سمت کنایه است که اساسی ترین بخش جدا کننده ی رفتار شعر در دهه ی اخیر است و اینجا آنچه حائز اهمیت است غنای کنایه است چرا که بین طنز و مجاز مرسل و کنایه رابطه ی سه گانه ای وجود دارد که می باید میل نهایی مجاز به سمت کنایه خم شود با توجه به خطرات گذشته گرای استعاره در افق متن .
خصلت ذاتی کنایه به دلیل بن مایه ی اجتماعی آن بیشتر درمناسبات اجتماعی یافت می شود و به همین دلیل از کارکرد ذهن به سود عین می کاهد و نه اینکه تمامی آن را نفی کندو در حقیقت سلطه با کارکرد عینی است اما در مجموع اتفاق افتاده در اثر اتفاقی دوم و یکّه ای است که پیش از این اتفاق نیفتاده و استعاره ای عمودی از کل ساختار اثر به دست می دهد نه اینکه در سطور افقی با تزریق استعار ه ای کوچک و تصویر پردازی و یا حس امیزی و یا طنز به یک ساختار عینی عناصر درون ذهنی تزریق شود.. به این اعتبار پروسه اشیاء را تعیین می کند و اشیاء تعیین کننده ی یک پروسه نیستند.. و هر پروسه ای اشیاء محدود به خود را دارد مثلن در پروسه ی برده داری شما با مناسبات کارگر و کارفرما مواجه نیستید و یا در مکان خاصی همچون بانک شما با اشیاء محدودی مواجه هستید که برای یک بانک می توان تصور کرد و اگر از موشک بالستیک در بانک نام ببرید در واقع چیز دیگری را از بیرون به پیکره ی این ساختار تزریق کرده ایدکه البته فکر می کنم بحثی بلند و طولانی را بطلبد و هر کدام از این مقوله ها در ارتباط با ذهنیت و انتزاع قابل تامل و جستجوست و داریم میگردیم که با هم پیدا کنیمو اما موردی که دوست نازنین بهزاد خواجات محبت کردند:
بیشتر با بخش پایانی ان موافق هستم و نکات کلیدی و قابل تاملی بود مخصوصن میل به عینیت با ظرفیت جدید . اما کارکرد ذهنی شعر و اینکه اساسن کار شعر کار ذهن است شکی در ان نیست اما باید دید این ظرفیت جدید و میل به عینیت از چه ابزاری بهره برده و یا از چه ابزاری می تواند بهر ه ببرد که تا الان نبرده و چه کسانی در کجا موفق شد ه اند که از این ابزار استفاده کنند.. این جا بحث کاملن مشخص است تشبیه استعاره مجاز مرسل و کنایه و نحو ه ی کار عملی با این ابزار و نهایتن تربیت ذهنی مولف بر اساس منش فرا زبان گفتار شاعرانه و در بن مایه نگرش شاعرانه .... میل به سمت عینی شدن بسیار پر شتاب است . و غنا و عدم غنای ان را من و شما محک نمی زنیم بل این شتاب , روند رشد تاریخی خود را دارد طی میکند و در حقیقت این شکل رفتاری جدید نردبانی برای بالا رفتن است ... و بسیاری هم خدای نکرده از این نردبان می افتند...

مهدی حسین زاده

بحثی را که طرح کردی اگر از دو زاویه به آن بپردازیم شاید به جایی برسیم

اول اینکه اگر مقصود تلفیق دو رویکرد عینی گرایی و ذهنی گرایی باشد که خوب با نگاهی به سابقه ی ادبی خودمان این تلفیق را در بسیاری از متون کلاسیک و نیز مدرن خواهیم دید که نمونه های آن فراوانند.

اما اگر بخواهیم بین این دو رویکرد یکی را انتخاب کنیم و پایه های شعر آینده را بر آن استوار کرده و به جامعه ی ادبی پیشنهاد کنیم که به عقیده ی من کاری عبث انجام می دهیم چرا که هر متنی دقیقآ در لحظه ی آفرینش الزامات و ساختار خود را پی می ریزد و سپس این گذر زمان و جای گرفتن در حافظه ی ادبی و کارنامه ی ادبیات است که موفقیت ها یا ناکامی های خود را در برابر متن های قبل یا بعد از خود نمودار
می کند.

بحث بر سر انتزاع شایبه های فراوانی را در ذهن ایجاد می کند ،اول اینکه چون ما با زبان سرو کار داریم در وهله ی نخست این ساختار خود زبان است که سویه های ذهنی و عینی خود را داراست و با بررسی واج ها و اصوات و دلالت های گونه گون
واژگانی سیری زبانشناسیک را طی می کند که هم در زبان عادی مردم و هم در زبان نوشتار و نثر و نیز در زبان شعر قابل بررسی است.
اما اگر بحث بر سر انتزاع گرایی در برابر واقع گرایی است باید گفت که در هردو نمونه های فراوانی وجود دارد . مثال : آیا شعر های یدلله رویایی را می توان در زمره ی شعرهای انتزاعی جای داد :( کفنی آیا تنم را پوشید و یا تنم را کفنی به اندیشه ی دنیا پوشید) یا( در تربت من/ قد می کشد پشیمانی /سنگینی چرا در سر)
و یا در شعر های سپهری :

(من وضو با طپش پنجره ها می گیرم) چگونه آیا می شود با طپش پنجره ها وضو گرفت ؟ یا (به یادگاری شاتوت روی پوست فصل /نگاه می کردی،/حضور سبز قبایی میان شبدرها/خراش صورت احساس را مرتب می کرد)
اگر بتوان گفت که ما : 1. انتزاع در تصویر سازی (مانند نمونه هایی که آمد). انتزاع در زبان شعری (روساخت زبانی):(پنجره را باز می شوم/کجایید سالهای خیس/تقویم های معطل/ جوانی مچاله ی ما؟) .....(حتا اگر باد را به انگشت نگاری ببرند/رد بوسه ات را پیدا نمی کنند) ....(عروسک بی سر از دست کودک می افتد/وکلاغان کبود/ بر باغ های باژگون زیتون/آوازی تلخ را دم می گیرند)"گراناز موسوی" یا مهرداد فلاح می گوید:(سیب را کنار می زنم تا سیب را نشانت دهم)
(لگد به بخت شما زدم/و از غلط کرده ام ببخشید دم نزدم/به هیچ کس در این بازی نباختم/و برده ام همه را یک جا/به هر کجا که می خواستم/شورو شری/شعری به پا کنم)"عبدرالرضایی"و............
می بینیم که در این مثال ها و بی شمار نمونه های شعر ی ما گونه های متعددی از رویکردهای انتزاعی (در تصویر سازی یا در ساختارهای نحوی زبان شعر می توان یافت) که حد فاصله ی زبان شعری را با زبان معیار حفظ می کنند اما همین رویکردها در بررسی های بینامتنی بر اثر کثرت استعمال در ساختار های نحوی متفاوت اما وفادار به الگوی پیشین خود به بافتارهای زبانی دیگری می رسند که متاسفانه فرق چندانی با سبقه ی پیشین خود ندارند و چشم انداز تازه ایی را برای شاعران نمی گشایند شاید مسا له ی اساسی طرح چنین سوالاتی برای برون رفت از سیطره ی رهیافت ها و اسلوبهای گذشته ی ما باشد .

تنها چیزی که می توان گفت این است که چون شعر با فرازبان سرو کار دارد به ناچار از قواعد دستوری زبان پیروی نمی کند و خود در صدد آفرینش ساحت های تازه تری در زبان است اما این به آن معنا نیست که شاعر بازبان هر برخوردی که دلش بخواهد انجام دهد (مانند نمونه های فراوانی که این روزها می بینیم و استقبال یا عدم استقبال در برابر آنها هم معلوم است) بلکه به عقیده ی من هر شاعر پس از پشت سر گذاردن متون شعری پیش از خود باید تلاش کند به افق های تازه تر و نا آشناتری در شعر دست پیدا کند که این امر زاییده ی ممارست و ممارست و ممارست است
من در این میانم به عنوان یک شاعر به متون ساده تر می اندیشم ،متونی که بتواند با حداقل فاصله با جهان پیرامون نحله های شاعرانه و کشف های تازه تری را به جهان شعری معرفی کند.
جلیل قیصری

دوست خوبم آقای حسنی عینیت را از شاخصه های پیشرو شعر معاصر دانستند عیبی هم ندارد کسی با عینیت مخالف نیست این اصلن از سفارشات نیماست اما شاخصه های شعر معاصر را می توانیم دسته بندی کنیم که عینیت یکی از آنهاست مصرع زیبای -در چشم های تو خروسخوانی بر پاست که به مدد استعاره ساخته شده است نمی تواند ساختگی باشد در ضمن کجای ادبیات بخصوص شعر ساختگی نیست مگر در تعریفی شعر را استفاده رساندن به کلمات تعریف نمی کنیم ؟ما در سرودن دست اول خود جهان را ترجمه و استعاره و استحاله می کنیم هیچ متن اصلی قابل تصور نیست هر متنی استعاره از متن دیگر است زبان خود استعاره از زندگی است و هر کلمه و عبارت معنا و منظور کلمه ی دیگر را استعاره یا ترجمه می کند سخن گفتن خود استعاره ی مداوم است که به همان زبان صورت می گیرد به قول نیچه حقیقت لشگر کشی استعاره هاست شعر می تواند امتزاجی از عین و ذهن باشد و ذهنی کردن عین و عینی کردن ذهن بنا به سرشت هر شعر در ضمن استعاره و کنایه و...نمی تواند از تکنیک های دست مالی شده باشد ریکور که از فیلسوفان و ناقدین دنیای عینیت می گوید کشف و شهود شاعرانه و به کلام در آوردن تجربه های به کلام در نیامدنی و آوردن آینده به اکنون بنابه پشگویی برخی از شعر ها تنها با زبان شعر و از طریق استعاره های شعری ممکن است(نقل به مضمون )ضمن این که استعاره را نمی توانیم خارج از دایره ی مجاز بدانیم که استعاره همان مجاز است که علاقه ی آن مشابهت می باشد در حقیقت از نظر تصویر سازی ارزش آن شبیه به مجاز است یا بیشتر ازان

مثلن در این بیت بهار :

چو پر بگسترد عقاب آهنین /شکار اوست شهر و روستای او

که عقاب استعاره از هواپیماست و شبیه به مجاز علاقه و قرینه ای دارد و علاقه ی ان مشابهت عقاب به هوا پیماست و قرینه ی آن آهنین می باشد می بینیم که بیت بوسیله ی استعاره عینی شده است و یا این بیت نظامی :
چو تنها ماند ماه سرو بالا /فشاند از نرگسان لو لو لا لا

که ماه استعاره از شیرین و نرگس استعاره از چشم و لو لو اشک می باشد و اگر چه شیرین و چشم و اشک عینی اند بوسیله ی استعاره به زیبایی آن افزوده شده است پس شعر استعاری می تواند مملو از عینیت هم باشد و اما کنایات کنایات ذهنیات را عینی می کنند مثلن رسوا شدن یک امر ذهنی است اما طشت کسی از بام افتادن واقعن یک امر عینی است که کنایه از همان رسوا شدن است یا

برای نتیجه ی عملی :

از مکافات عمل غافل نشو /گندم از گندم بروید جو زجو

که سرشار از عینیت است ضمن این که در این مثال ها گزینش جوهری ابیات مد نظر نبوده و باحضور ذهن داشتن در مورد این ابیات آن ها را مثال آورده ام

یاکوبسن دو سازو کار در توصیف ادبی نام می برد :1-استعاره 2-مجاز مرسل
از نظر یاکوبسن استعاره حاصل گزینش عنصری هم عرض از میان عناصر موجود در محور جانشینی و فرا فکنی عنصر مذکور در امتداد محور همنشینی است مجاز مرسل حاصل گزینش عنصری همجوار با عناصر دیگر از محور هم نیشنی و به کار بردن آن در امتداد همان محور همنشینی است استعاره ی یاکوبسن انواع صنایع معنوی اعم از خود استعاره و انواع تشبیهات و کنایه ها و نمادها و ...را در بر می گیرد همینطور مجاز مرسل هم انواع صنایع لفظی را همراه با صناعات معنایی از این دست که مبتنی بر همجواری باشد در بر می گیرد . بیت زیر نمونه ای از مجاز مرسل است :
آیینه ای طلب کن تا روی یار بینی /وز حسن خود بماند انگشت در دهانت

و اما بیت زیر مصداق استعاره از دید یاکوبسن است :
رعه نوش مجلس جم سینه پاک دار /کایینه ای است جام جهان بین که آه از او .

در بیت نخست طلب کردن ،روی خود دیدن محو جمال خود شدن همه متعلق به یک عالم معنایی است و بدین دلیل معنای این کلمات در شعر مجاز مرسل همدیگر را محدود می کنند اما بیت دوم مفاهیم فرا فکنی شده اند و از یک عالم معنایی نیستند .جرعه نوش به می گساران تعلق می گیرد یا به ساقی کوثر یا به مجلس جم .مجلس جم ما را به اساطیر می بر د و رسوم کشور داری یا خیلی چیز های دیگر و هر کدام متعلق به عالم دیگر است سینه پاک داشتن و آیینه هم از اینگونه اند

سه ویژگی فرا فکنی ،تعلق کلمات و واژه ها و معانی به عوالم مختلف و محدود نکردن سبب می شود که در شعر استعاری ابهام و ایهام به طرز چشمگیری فراوان شود که ابهام حاصل فرافکنی هاست و ایهام حاصل همنشینی واژه ها ی متعلق به عوالم معنایی متعدد است (دکتر حق شناس )می بینیم که فرا فکندن کار به عوالم متعدد و در نتیجه برداشت چند گونه شعر را متکثر و چند سویه می کند که حاصل استعاره های شعری است و می بینیم که مجاز مرسل با همه ی خوبی و زیبایی اش نسبت به استعاره معنای محدود کننده تری دارد .

من هم چون دوستان مجاز مرسل و عینیت بخشی ان را دوست دارم اما همانگونه که عرض کردم استعاره هم زیر مجموعه ی مجاز مرسل و حتی خود مجاز است و یک شعر بهتر و غنی تر بر اساس تعاریف روز و پست مدرنی شعری است چند سویه و تأویل پذیر با معنای نامحدود و همانطور که پیشتر عرض کردم و مثال آوردم استعاره به شعر معنای گسترده و نامحدود می دهد در حالی که همچون مجاز مرسل عینیت بخش هم هست و کار برد آن را در شعر در کنار مجاز مرسل مهم و ضروری می دانم ضمن این که از دوستان بخصوص آقای حسنی ممنونم که روزنه ی خوبی به بحث گشودند تا این همه پر چانگی کنم .

شیوا فراز مند

من معتقدم عمل ذهنی با درک عینیتها ساختاری انتزاعی می سازد و در شعر جدا کردن دو مقوله ی عینیت و انتزاعی نمی تواند به معنای واقعی اتفاق بیفتد...شعر خود حرکتی ذهنی و انتزاعی ست....در شعر بسیاری به ظاهر عینیت ها در واقع مفاهیم انتزاعی دارندو تلفیق این دو مقوله شعر را می سازد...اینکه کفه را به کدام طرف سنگین ببینیم به نظر من زیاد واقع گرایانه نیست.

شاید در هنرهای دیگر مثل نقاشی و یا عکاسی به نوعی بتوانیم این دو مسئله را از هم جدا ببینیم اما در شعر نه...

عینیت های حس شده در کنار هم به مفهومی انتزاعی می رسند..درک ذهن از آن عینیت ها مفهوم کلی می سازد که در برگیرنده ی همان خصوصیات تلفیق شده ی عینیت هاست.البته هر تفکری صرفا نمی تواند انتزاعی باشد...بنابراین تلفیق عینیت و انتزاع در شعر حقیقتا وجود دارد....